Mikrobiota jelitowa

Mikroflora jelitowa to specyficzny układ w organizmie człowieka, który decyduje o jakości funkcjonowania całego organizmu. Kolonizacja jelita grubego przez mikroorganizmy rozpoczyna się już po urodzeniu, kiedy dziecko nabywa pierwsze mikroorganizmy z flory pochwowej i kałowej matki. Są to bakterie beztlenowe Enterobacter, Streptococcus i Staphylococcus, które metabolizują tlen – po jego spożyciu (w pierwszym tygodniu życia) powstają warunki do rozwoju bakterii beztlenowych ( Bacteroides ), w kolejnych tygodniach środowisko z przewagą (do Tworzy się 90%) pałeczek kwasu mlekowego i bifidobakterii, które stanowią podstawę całej różnorodności biomu jelitowego w życiu dorosłym. Jest to naturalny proces rozwoju, dla którego realizacji muszą zostać spełnione dwa podstawowe warunki:

• Poród naturalny.
  Jest źródłem mikroflory pochwy i kału.
  
• Karmienie piersią.
  Mleko matki jest także źródłem składników odżywczych dla tych mikroorganizmów. Co ciekawe, w jelitach dzieci karmionych piersią dominują bakterie Bifidobacterium, natomiast w jelitach dzieci karmionych sztucznie występuje bardziej złożona mikroflora ( Clostridia, Bacteroides, Bifidobacteria, Streptococci ).

Dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają mikroflorę, na którą większy wpływ ma otaczające środowisko, ponadto są kolonizowane przez mikroorganizmy beztlenowe znacznie później (do kilku miesięcy). Warto również zwrócić uwagę na fakt, że wraz z wiekiem liczba bakterii Bifidobacterium maleje lub nawet zanika (na ich miejsce pojawiają się kolonie Lactobacillus, Enterococcus, Enterobacterium i Clostridium ). Stwierdzono, że zmiana ta może prowadzić do osłabienia organizmu, wzrostu chorobotwórczości, obciążenia toksycznego, powstawania nowotworów i zaburzeń funkcji wątroby.

Po przejściu z karmienia piersią na pokarm stały następuje znaczny wzrost różnorodności gatunkowej mikroorganizmów w jelitach, pod koniec drugiego roku życia skład się stabilizuje i przypomina mikroflorę osoby dorosłej.

Spektrum gatunków w jelitach jest różne dla każdego osobnika. Organizmy, które uważamy za korzystne dla zdrowia, a także te, które są (w większych ilościach) potencjalnie chorobotwórcze, żyją i pracują razem w jednej przestrzeni. Co ciekawe, całkowita liczba tych mikroorganizmów odpowiada w przybliżeniu liczbie komórek w organizmie człowieka. Ale nie chodzi tylko o całkowitą ilość, różnorodność gatunkowa jest ważna dla stabilności całego systemu. Okazuje się, że u osób stosujących nowoczesną dietę, czyli żywność przetworzoną technologicznie, pozbawioną błonnika, różnorodność waha się w granicach 400-500 gatunków, u osób z przewagą żywności naturalnej może być ponad dwukrotnie większa. Różnorodność ta w sposób absolutnie fundamentalny determinuje sposób zachowania się zbiorowości, a tym samym wpływa na cały organizm.

Te mikroorganizmy jelitowe pełnią różnorodne funkcje:
- Wytwarzają niektóre witaminy (B12, K),
- Fermentują niestrawione składniki żywności (np. błonnik),
- Ruchy mechaniczne wspomagają perystaltykę jelit (ruch strawionego pokarmu w jelicie),
- Wpływają na wchłanianie wody (tym samym wpływając na zagęszczenie stolca),
- Mają bezpośredni wpływ na kształtowanie się układu odpornościowego,
- Kontrolują aktywność drobnoustrojów chorobotwórczych (zapobiegają ich namnażaniu i rozwojowi stanów zapalnych),
- Wpływają na produkcję hormonów i neuroprzekaźników - udowodniono, że wpływa to nie tylko na nastrój, ale także na związek z jedzeniem.

Wpływ diety na mikroflorę jelitową

Wszystkie mikroorganizmy w przewodzie pokarmowym muszą jeść. Bez zewnętrznego zaopatrzenia w składniki odżywcze, mają tendencję do zwracania się przeciwko sobie (= zjadają się nawzajem, dzieje się to głównie podczas strajków głodowych i postów ) i wymierają. Należy zatem prawidłowo odżywiać nie tylko siebie, ale także te – niezbędne dla jakości życia – mikroorganizmy. Każda grupa mikroorganizmów w jelitach ma zdolność fermentowania różnych makroskładników w diecie - niektóre skupiają się na poszczególnych rodzajach węglowodanów (prostych, oligo- lub polisacharydach), inne na różnych rodzajach błonnika, tłuszczów czy białek.

Niektóre grupy mają bardziej znaczący wpływ na zdrowie człowieka niż inne, określa się je jako „organizmy probiotyczne” (bakterie, głównie kwas mlekowy) lub probiotyki. Działa przede wszystkim jako bariera mikrobiologiczna przed patogenami, wytwarzając substancje ( wolne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, zdekoniugowane kwasy żółciowe, lizolecytynę i wiele innych), które mają działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Kultury probiotyczne żywią się substancjami, które wspólnie nazywamy prebiotykami. Są to rodzaje węglowodanów, które są odporne na działanie enzymatycznego trawienia i wchłaniania w górnej części przewodu pokarmowego, a do jelita grubego docierają w praktycznie nienaruszonym stanie. Zajmujemy tutaj miejsce:
- Niestrawne oligosacharydy - fruktooligosacharydy, galaktooligosacharydy, inulina, laktuloza.
- Polisacharydy – skrobia oporna, pektyny, rozpuszczalna hemiceluloza, rozpuszczalny błonnik, guma guar i konjac.